Ukrayna'nın insansız hava araçlarıyla gerçekleştirdiği saldırılar ve olumsuz hava koşulları, Kazakistan'ın petrol ihracatında önemli bir düşüşe yol açtı. Novorossisk'teki Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu deniz terminalinin faaliyetleri, bu saldırılar nedeniyle aksadı ve bu durum, Avrupa rafinerilerine giden Kazak petrolünün yükleme kapasitesini ciddi şekilde etkiledi.
Novorossisk Terminalindeki Aksamalar
Novorossiysk terminali, Kazakistan petrolünün büyük bir kısmını Avrupa pazarına ulaştırmakta kritik bir rol oynamaktadır. 29 Kasım 2025 tarihinde düzenlenen bir deniz dronu saldırısı, günde 800 bin varile kadar yükleme kapasitesine sahip terminalin derin su şamandıralarından birini etkisiz hale getirdi. 13 Ocak 2026'da ise Matilda ve Delta Harmony isimli iki tanker, Kazak ham petrolü yüklemek üzere beklerken insansız hava araçlarıyla hedef alındı. Kazakistan Enerji Bakanı Erlan Akkenzhanov, bu tankerlerin Rusya'nın gölge filosunun bir parçası olmadığını vurguladı ve saldırı sırasında her iki geminin de boş olduğunu belirtti.
Petrol İhracatı Üzerindeki Etkiler
Kazakistan, ham petrolünün yaklaşık %80'ini CPC boru hattı üzerinden ihraç etmektedir. Bu hat, Avrupa’ya Rusya dışı petrol tedarikinin en önemli güzergahlarından birini oluşturmaktadır. Ülkenin Hazar bölgesindeki petrol sahalarından Novorossisk'e uzanan bu hat, Chevron gibi uluslararası enerji şirketleri tarafından işletilen Tengiz, Kaşagan ve Karaçaganak gibi büyük projelerin üretimini taşımaktadır. Ancak, bu yılın başlarında Tengiz sahasında yaşanan geçici duruş, ihracat miktarını daha da azaltmıştır.
Bu durum, Avrupa rafinerilerinin talep ettiği hafif ve düşük kükürtlü CPC Blend ham petrolünün arzını daraltmakta ve Ocak ayında Avrupa'da petrol fiyatlarının artışına sebep olmaktadır. Kazakistan, Avrupa Birliği'nin petrol ithalatının %12'sinden fazlasını karşılamakta ve bu nedenle uzun süredir kritik bir tedarikçi olarak değerlendirilmektedir.
Finansal Kaybın Hesaplanması
Enerji Bakanı Akkenzhanov, saldırılar nedeniyle yaşanan petrol kayıplarının mali etkilerine de dikkat çekti. "Petrol ne taşındı ne de satıldı. İlerideki piyasa fiyatları üzerinden satılacak. Ancak işlemler tamamlandıktan sonra detaylı verilerle rakamları açıklayabileceğiz," şeklinde konuştu. Enerji analisti Olzhas Baydildinov, varil başına 60 dolar üzerinden yapılan hesaplamalarda, Kazakistan'ın potansiyel kaybını yaklaşık 1,6 milyar dolar olarak belirtti.
Diplomatik Gerilim ve Altyapı Sorunları
Saldırılar, diplomatik gerilimlere de yol açtı. Kazakistan, bu saldırıları sivil altyapıya yönelik eylemler olarak değerlendirerek Kiev'e resmi bir protesto notası gönderdi. Ukrayna ise saldırıların amacının Rusya'nın askeri kapasitesini zayıflatmak olduğunu ifade etti. Şu anda CPC'nin üç şamandırasından ikisi faaliyette bulunmakta, hasar gören birimin onarım süreci ise olumsuz hava koşulları nedeniyle yavaş ilerlemektedir. BAE'den iki yedek şamandıra sipariş edilmiştir ve bu şamandıraların 70 gün içinde teslim edilmesi beklenmektedir.
Tengiz Sahasındaki Üretim Kesintileri
Kazakistan'ın petrol ihracatındaki aksamalar, ülkedeki en büyük petrol sahası olan Tengiz'deki üretim durması ile daha da derinleşmiştir. Chevron'un liderliğindeki işletmeci Tengizchevroil, Ocak ayında bir jeneratörde çıkan yangın nedeniyle elektrik kesintisi yaşandığını ve bu sebeple üretimi geçici olarak durdurduğunu açıkladı. Olayın ardından, CPC Blend tedarikinde mücbir sebep ilan edildi. Enerji Bakanı Akkenzhanov, bu kesintinin yaklaşık 7,2 milyon varil üretim kaybına neden olduğunu bildirdi.
Tengiz sahasının günlük üretim kapasitesi 900 bin varile kadar çıkabilmektedir ancak kesintiden önce günlük üretim yaklaşık 360 bin varil düzeyindeydi. Şirket, elektrik dağıtım sisteminin yeniden devreye alındığını ve üretimin kademeli olarak normale döneceğini bildirdi. Chevron, Tengiz'de üretimi günlük neredeyse 1 milyon varile çıkarmayı hedefleyen 48 milyar dolarlık bir genişleme projesine yatırım yapmaktadır, ancak ihracattaki darboğazlar bu planların gerçekleşmesini yavaşlatmaktadır.
Kazakistan, bu durumun yanı sıra enerji güvenliği konularında da kaygıları artırmaktadır. Ülke, yerel elektrik üretiminde kullanılan ilişkili gazı Mangistau ve Atırau bölgelerine sağlamaktadır. Bakan Akkenzhanov, hanelerin herhangi bir kesinti yaşamadığını belirtti. Ayrıca, Rusya'dan yapılan ilave gaz ve elektrik ithalatının, Kazakistan'ın enerji altyapısını istikrara kavuşturmakta olduğu ifade edildi.
Küresel petrol stoklarının 2026'nın ilk yarısında günde 700 bin varil artması beklenirken, bu durum trader analistlerinin öngördüğünden günde 1 milyon varil daha düşük bir tahmindir. Ayrıca, Uluslararası Enerji Ajansı, Ocak ayı raporunda, küresel petrol arzının yılın ilk çeyreğinde talebi günde 4,25 milyon varil aşacağını öngörmektedir. Kazakistan’ın OPEC+ üretim kotasına uyumu sağlamak için saldırılar ve üretim kesintileri önemli bir rol oynamaktadır.
Son olarak, Kazakistan, ABD ile işbirliğini derinleştirme adımları atmaya devam etmektedir. 28 Ocak'ta Kazakistan, yaptırım altındaki Rus petrol şirketi Lukoil'in varlıklarını satın almak için ABD'ye başvuruda bulundu. Bu gelişmeler, Kazakistan'ın uluslararası enerji pazarındaki konumunu güçlendirmeyi hedeflemektedir.
