Küresel petrol piyasalarında haftanın ilk işlem gününde yükseliş hızlandı.
Brent petrolün varil fiyatı, 20 Temmuz sabahı saat 09.05 itibarıyla önceki kapanışa göre yaklaşık yüzde 2,7 artarak 90,48 dolara çıktı. Batı Teksas türü ham petrolün varili ise aynı saatlerde 83,70 dolardan işlem gördü. Brent petrol böylece haziran ortasından bu yana ilk kez yeniden 90 doların üzerine yükseldi.
Petrol fiyatlarındaki hareket, Türkiye’de benzin ve motorin fiyatlarına zam gelip gelmeyeceği sorusunu yeniden gündeme taşıdı. Ancak Brent petrolün 90 doları aşması, pompa fiyatlarına aynı gün ve aynı oranda otomatik zam yapılacağı anlamına gelmiyor.
Petrol fiyatları neden yükseldi?
Petrol piyasasında yükselişin ana nedeni, Orta Doğu’daki çatışmaların enerji sevkiyatını etkileyebileceğine yönelik endişeler.
Anadolu Ajansının aktardığı piyasa değerlendirmelerine göre ABD ile İran arasındaki gerilimin hafta sonunda yeniden tırmanması ve Hürmüz Boğazı’ndan yapılan sevkiyatların yavaşlayabileceği ihtimali fiyatları yukarı taşıdı. Gemi geçişlerinin azalması ve küresel stokların düşük seyretmesi de arz endişelerini artırdı.
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ndeki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarının dünya pazarlarına ulaştırıldığı kritik geçiş noktalarından biri. Bu bölgede yaşanan her güvenlik sorunu, fiilî bir kesinti oluşmasa bile petrol fiyatlarında risk primi yaratabiliyor.
Karadeniz’de petrol yüklemeleri yeniden durdu
Petrol piyasasındaki baskı yalnızca Hürmüz Boğazı’yla sınırlı kalmadı.
Karadeniz’deki Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu terminalinde petrol yüklemeleri, bir tankerin insansız hava aracı saldırısına uğramasının ardından yeniden durduruldu. CPC’nin açıklamasına göre tankerde çıkan yangın söndürülürken 22 kişilik mürettebat tahliye edildi ve petrol sızıntısı yaşanmadı.
Yaklaşık 1510 kilometrelik CPC boru hattı, Kazakistan’ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 80’ini Karadeniz üzerinden dünya pazarlarına ulaştırıyor. Bu nedenle terminaldeki yükleme kesintileri küresel arz görünümü açısından yakından izleniyor.
Brent petrolün yükselmesi akaryakıta hemen yansır mı?
Türkiye’de akaryakıt fiyatları yalnızca Brent petrolün anlık değerine göre belirlenmiyor.
Pompa fiyatları hesaplanırken uluslararası ürün fiyatları, döviz kuru, rafineri çıkış fiyatı, dağıtıcı ve bayi payları ile vergiler birlikte etkili oluyor. Benzin ve motorin, ham petrolden üretilse de uluslararası piyasalarda ayrı ürün fiyatları üzerinden işlem görüyor.
Bu nedenle Brent petrol yükselirken benzin veya motorinin uluslararası ürün fiyatı aynı oranda artmayabilir. Döviz kurundaki hareket de oluşabilecek artışı büyütebilir veya sınırlayabilir.
EPDK, Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının serbest piyasa koşullarında oluştuğunu; dağıtıcı ve bayilerin fiyatlarını piyasa şartlarına göre belirlediğini ifade ediyor. Kurum günlük akaryakıt fiyatlarının karşılaştırılabildiği resmî tablolar da yayımlıyor.
Benzin ve motorine zam kesinleşti mi?
Haber hazırlanırken benzin veya motorin fiyatlarında belirli bir tarihte uygulanacağı resmen açıklanmış yeni bir artış bulunmuyor.
Sosyal medyada dolaşıma giren “bu gece zam geliyor” paylaşımlarının, dağıtım şirketlerinin fiyat bildirimleri veya güvenilir resmî kaynaklarla doğrulanmadan kesin bilgi olarak kabul edilmemesi gerekiyor.
Petrol fiyatındaki bir günlük yükselişten doğrudan zam sonucu çıkarmak doğru değil. Piyasanın birkaç günlük seyri, döviz kuru ve Akdeniz piyasasındaki benzin ile motorin fiyatları birlikte değerlendiriliyor.
Akaryakıt fiyatını belirleyen temel unsurlar
Türkiye’de sürücünün pompa başında ödediği tutar genel olarak şu bileşenlerden oluşuyor:
- Uluslararası benzin veya motorin ürün fiyatı
- Dolar/TL kuru
- Rafineri maliyeti ve marjı
- Dağıtıcı payı
- Akaryakıt istasyonu bayi payı
- Özel Tüketim Vergisi
- Katma Değer Vergisi
- Nakliye ve bölgesel operasyon maliyetleri
Bu nedenle aynı dağıtım şirketinin fiyatı bile şehirler arasında küçük farklılıklar gösterebiliyor. Rafineriye ve ikmal merkezine uzaklık, nakliye maliyetini etkileyen unsurlar arasında bulunuyor.
90 dolar seviyesi neden önemli?
Brent petrolde 90 dolar seviyesi psikolojik ve teknik açıdan yakından izlenen eşiklerden biri.
AA’nın sabah piyasa değerlendirmesinde Brent için 90,05 dolar destek, 90,53 dolar ise direnç bölgesi olarak gösterildi. Ancak teknik seviyeler kesin fiyat tahmini değil; piyasa oyuncularının kısa vadeli işlemlerde izlediği referans noktaları ifade ediyor.
Fiyatların 90 doların üzerinde kalıcı olması durumunda enerji ithalatçısı ülkelerin maliyet baskısı artabilir. Buna karşılık gerilimin azalması, sevkiyatların normalleşmesi veya talebin zayıflaması petrol fiyatlarını yeniden aşağı çekebilir.
Sürücü için ne değişebilir?
Petrol ve döviz kuru birlikte yükselirse akaryakıt maliyetlerinde yukarı yönlü baskı oluşabilir. Bu durum yalnızca bireysel araç sahiplerini değil, taşımacılık ve üretim maliyetlerini de etkileyebilir.
Akaryakıt fiyatındaki artış;
- Şehirler arası ulaşım maliyetlerine,
- Kargo ve lojistik giderlerine,
- Tarımsal üretimde kullanılan yakıta,
- Toplu taşıma işletme maliyetlerine,
- Ürünlerin raflara taşınma giderlerine
dolaylı olarak yansıyabilir.
Ancak maliyet artışının tüketici fiyatlarına ne zaman ve ne ölçüde geçeceği sektörün sözleşmelerine, rekabet koşullarına ve şirketlerin maliyet yönetimine göre değişiyor.
Araç sahipleri fiyatları nereden kontrol etmeli?
Sürücüler, güncel akaryakıt fiyatlarını EPDK’nin resmî akaryakıt fiyatları sayfası ile dağıtım şirketlerinin resmî internet siteleri ve uygulamalarından kontrol edebilir.
İnternette yayımlanan il geneli ortalama fiyatlarla belirli bir istasyondaki pompa fiyatı arasında fark bulunabilir. En doğru bilgi, yakıt alınacak istasyonun güncel satış fiyatıdır.
Bundan sonra hangi gelişmeler izlenecek?
Petrol fiyatlarının yönü açısından üç başlık öne çıkıyor:
Hürmüz Boğazı: Tanker geçişleri ve bölgedeki güvenlik durumu
Karadeniz: CPC terminalindeki yüklemelerin ne zaman yeniden başlayacağı
ABD-İran gerilimi: Taraflardan gelecek çatışma veya ateşkes açıklamaları
Bu gelişmelere ek olarak dolar/TL kuru ve uluslararası benzin ile motorin ürün fiyatları, Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarının seyri açısından belirleyici olacak.
Brent petrolün 90 doların üzerine çıkması önemli bir maliyet sinyali. Ancak sürücüler açısından asıl kritik gelişme, uluslararası ürün fiyatları ile döviz kurundaki hareketin iç piyasadaki fiyat listelerine ne zaman ve ne ölçüde yansıyacağı olacak.
