Türkiye Cumhuriyeti tarihinin temel diplomatik belgelerinden Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanmasının üzerinden 103 yıl geçti.
24 Temmuz 1923’te İsviçre’nin Lozan kentinde imzalanan antlaşma, Millî Mücadele sonrasında Türkiye’nin bağımsızlığının ve egemenliğinin uluslararası düzeyde tanınmasında önemli bir dönüm noktası oldu.
Görüşmeler iki aşamada yapıldı
Lozan Barış Konferansı, 20 Kasım 1922’de başladı. Türk heyetine İsmet İnönü başkanlık etti.
Görüşmeler sırasında sınırlar, kapitülasyonlar, Osmanlı borçları, azınlıklar, nüfus değişimi ve yabancı devletlerin Türkiye üzerindeki ekonomik ve hukuki ayrıcalıkları ele alındı.
Taraflar arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle konferans 4 Şubat 1923’te kesintiye uğradı. Görüşmeler 23 Nisan 1923’te yeniden başladı ve antlaşma 24 Temmuz 1923’te imzalandı.
Türkiye’nin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı
Atatürk Araştırma Merkezinin değerlendirmesine göre Lozan Barış Antlaşması, yeni Türkiye’nin uluslararası alanda tanınmasını sağladı ve Türkiye’yi diğer devletlerle eşit statüye taşıdı.
Antlaşmayla kapitülasyonların kaldırılması kabul edildi. Türkiye’nin siyasi, hukuki ve ekonomik egemenliğini sınırlayan ayrıcalıklara son verilmesi, görüşmelerin en önemli sonuçları arasında yer aldı.
Türkiye’nin sınırları büyük ölçüde belirlendi. Musul konusu ise Türkiye ile İngiltere arasında daha sonra yapılacak görüşmelere bırakıldı.
Lozan Antlaşması hâlen yürürlükte
Lozan Barış Antlaşması’nın belirli bir tarihte sona ereceğine veya gizli maddeler taşıdığına yönelik sosyal medya iddialarının tarihî ve hukuki bir dayanağı bulunmuyor.
Uluslararası antlaşmalar, metinlerinde özel bir süre veya sona erme hükmü bulunmadığı sürece kendiliğinden geçerliliğini kaybetmiyor. Lozan Barış Antlaşması da süresi dolan bir antlaşma niteliği taşımıyor.
Antlaşmanın ekonomik kaynakların kullanımını belirli bir tarihe kadar yasaklayan gizli maddeleri bulunduğu yönündeki iddialar da antlaşmanın resmî metninde yer almıyor.
Cumhuriyet’e giden diplomatik süreç
Lozan’ın imzalanması, askerî mücadelenin ardından yürütülen diplomatik sürecin sonuçlanmasını sağladı. Antlaşmadan yaklaşık üç ay sonra, 29 Ekim 1923’te Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi.
Lozan Barış Antlaşması, 103. yılında Türkiye’nin bağımsızlığı, egemenliği ve uluslararası ilişkiler tarihindeki yeri bakımından önemini koruyor.
