İngiltere, çocuklar ve gençlerin sosyal medya kullanımına yönelik yeni düzenlemelerine bir yenisini eklemeye hazırlanıyor.
İngiltere Bilim, İnovasyon ve Teknoloji Bakanlığının açıkladığı plana göre TikTok, Instagram ve benzeri sosyal medya uygulamalarında 16 ve 17 yaşındaki kullanıcılar için gece yarısı ile sabah 06.00 arasında varsayılan erişim kısıtlaması uygulanacak.
Düzenlemeyle gençleri platformlarda daha uzun süre tutmayı amaçlayan otomatik video oynatma ve sürekli kişiselleştirilmiş içerik gösteren akış özellikleri de varsayılan olarak kapatılacak.
Sosyal medya tamamen yasaklanacak mı?
Yeni düzenleme, 16 ve 17 yaşındaki gençlerin sosyal medya hesaplarının tamamen kapatılması anlamına gelmiyor.
Sosyal medya uygulamaları, bu yaş grubundaki kullanıcıların erişimini gece 00.00 ile 06.00 arasında otomatik olarak sınırlandıracak. Ancak gençler isterlerse hesap ayarlarına girerek bu sınırlamayı değiştirebilecek.
Dolayısıyla uygulama zorunlu ve değiştirilemez bir gece yasağından çok, gençleri daha sağlıklı kullanım alışkanlıklarına yönlendirmeyi amaçlayan varsayılan güvenlik ayarı niteliği taşıyor.
Hangi özellikler kapatılacak?
İngiliz hükûmetinin duyurduğu plana göre 16 ve 17 yaşındaki kullanıcılar için sosyal medya platformlarının en fazla bağımlılık oluşturduğu değerlendirilen bazı özellikleri sınırlandırılacak.
Bunlar arasında:
- Videoların birbiri ardına otomatik oynatılması,
- Kullanıcıya sürekli yeni içerik sunan kişiselleştirilmiş akışlar,
- Gece saatlerinde sosyal medya erişimi
bulunuyor.
Hükûmet, bu tür özelliklerin gençlerin uygulamadan ayrılmasını zorlaştırabildiğini ve sosyal medya kullanım süresini artırabildiğini belirtiyor.
İngiltere’nin daha önce açıkladığı çevrim içi çocuk güvenliği planında, 16 ve 17 yaşındaki kullanıcılar için canlı yayın ve tanımadıkları kişilerle iletişim kurma gibi bazı yüksek riskli özelliklerin de varsayılan olarak kapatılması öngörülmüştü.
TikTok, Instagram ve YouTube düzenlemeye dâhil mi?
Düzenlemenin kesin platform kapsamı, Parlamento önüne gelecek yönetmeliklerle netleşecek.
İngiliz hükûmetinin çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin daha geniş planında Instagram, TikTok, YouTube, Snapchat, Facebook ve X gibi platformlar örnek olarak sıralanıyor. Bu nedenle gece kısıtlamasının da büyük sosyal medya uygulamalarını kapsaması bekleniyor.
Ancak düzenleme yürürlüğe girmeden önce hangi uygulamaların sosyal medya hizmeti kabul edileceği, mesajlaşma özelliklerinin nasıl değerlendirileceği ve platformların yaş doğrulamasını hangi yöntemlerle gerçekleştireceği ayrıntılı olarak belirlenecek.
İngiltere neden gece kısıtlaması getiriyor?
İngiliz hükûmeti, düzenlemenin gençlerin uyku düzenini korumayı, derslere ve günlük yaşama daha iyi odaklanmalarını sağlamayı hedeflediğini açıkladı.
Teknoloji Bakanı Liz Kendall, 16 yaşına ulaşan gençlerin daha fazla bağımsızlık kazansa da sosyal medya platformlarının bağımlılık oluşturabilecek özelliklerine karşı korunmaya devam etmeleri gerektiğini belirtti.
Kendall, yeni önlemlerin gençlerin daha fazla uyumasına, okul ve üniversite eğitimine odaklanmasına, aileleri ve arkadaşlarıyla daha fazla zaman geçirmesine yardımcı olmasının amaçlandığını söyledi.
309 aileyle sosyal medya deneyi yapıldı
Yeni düzenleme öncesinde İngiltere Bilim, İnovasyon ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 13–17 yaş grubundaki gençlerin katıldığı bir araştırma gerçekleştirildi.
Toplam 309 genç ve ailesinin yer aldığı bir aylık çalışmada üç farklı sosyal medya sınırlaması denendi:
- Her uygulamayı günde 15 dakika kullanma,
- Sosyal medyaya 21.00–07.00 arasında erişememe,
- Belirlenen sosyal medya uygulamalarını tamamen kaldırma.
Katılımcılar, sosyal medya kullanımının sınırlandırıldığı dönemlerde uyku, konsantrasyon, çalışma süresi ve aile içi iletişim alanlarında olumlu değişiklikler yaşadıklarını bildirdi.
Araştırma kesin bilimsel sonuç anlamına gelmiyor
İngiliz hükûmetinin yayımladığı araştırma raporunda, çalışmanın sınırlı katılımcı grubuyla gerçekleştirildiği ve sonuçların katılımcıların kendi anlatımlarına dayandığı özellikle belirtildi.
Araştırmanın sosyal medya sınırlamalarının etkisini kesin olarak kanıtlamak veya bütün genç nüfusa genellenebilecek sonuçlar üretmek amacıyla hazırlanmadığı kaydedildi.
Bazı gençlerin kısıtlamayı farklı telefon, tablet veya bilgisayarlar kullanarak aşmaya çalıştığı; bazılarının ise sosyal medya kullanımını gece yerine daha erken saatlere kaydırdığı görüldü.
Bununla birlikte gece kısıtlamasının araştırmada denenen üç yöntem arasında aileler tarafından uygulanması en kolay seçenek olduğu ve uyku konusunda en tutarlı olumlu geri bildirimlerin bu gruptan geldiği aktarıldı.
Gençlerin ayarı değiştirebilmesi tartışma yarattı
Gece kısıtlamasının kullanıcı tarafından kapatılabilecek olması, düzenlemenin etkisi konusunda soru işaretleri oluşturuyor.
İngiltere Çocuk Komiseri Dame Rachel de Souza, gençlerin sosyal medyanın tamamen yasaklanmasını istemediğini ancak kesintisiz kaydırma, yabancı kişilerin iletişim kurması ve istemedikleri zararlı içeriklerle karşılaşma gibi risklerden korunmayı talep ettiklerini belirtti.
De Souza, kesintisiz içerik akışına yönelik sınırlamayı olumlu karşılarken, gece kısıtlamasının nasıl uygulanacağını ve gerçekten etkili olup olmayacağını yakından takip edeceklerini açıkladı.
16 yaşından küçükler için daha katı düzenleme
Gece kısıtlaması, İngiltere’nin çocukların internet kullanımı için hazırladığı daha geniş düzenleme paketinin bir parçası.
İngiliz hükûmeti, 16 yaşından küçük çocukların belirli sosyal medya platformlarını kullanmasını 2027 baharından itibaren engellemeyi planlıyor.
Buna karşılık 16 ve 17 yaşındaki gençler sosyal medyayı kullanmayı sürdürebilecek ancak gece erişimi, canlı yayın, yabancılarla iletişim ve bağımlılık oluşturabilecek özellikler varsayılan olarak sınırlandırılacak.
Hükûmet, WhatsApp ve Signal gibi temel mesajlaşma hizmetlerini 16 yaş altı sosyal medya yasağının dışında tutmayı planladığını da açıkladı.
Yaş doğrulaması nasıl yapılacak?
Yeni düzenlemenin uygulanabilmesi için platformların kullanıcıların yaşını güvenilir şekilde belirlemesi gerekecek.
İngiltere’nin medya ve iletişim düzenleyicisi Ofcom’un, kullanıcıların 16 yaşından büyük olup olmadığını belirlemek için kullanılabilecek güvenilir, doğru ve adil yaş doğrulama yöntemlerini açıklaması bekleniyor.
İngiliz hükûmeti, uzun yıllardır açık olan, kredi kartıyla bağlantılı veya daha önce doğrulanmış e-posta adresi kullanılan bazı yetişkin hesaplarında yeniden yaş kontrolü gerekmeyebileceğini belirtiyor. Diğer hesaplarda ise yüzle yaş tahmini gibi yöntemler kullanılabilecek.
Sosyal medya gece kısıtlaması ne zaman başlayacak?
Düzenlemeye ilişkin ilk yönetmeliklerin 2026 yılının sonuna kadar İngiltere Parlamentosuna sunulması planlanıyor.
Sosyal medya gece kısıtlamasının, 16 yaşından küçükler için hazırlanan daha geniş sosyal medya düzenlemesiyle birlikte 2027 baharında yürürlüğe girmesi hedefleniyor.
Bu nedenle kısıtlama şu anda yürürlükte değil. İngiltere’de yaşayan gençlerin veya ailelerin mevcut aşamada hesap ayarlarını değiştirmesi gerekmiyor.
Türkiye’deki kullanıcıları etkiler mi?
Açıklanan düzenleme İngiltere’deki sosyal medya kullanıcıları ve İngiltere’de hizmet veren teknoloji şirketleri için hazırlanıyor.
Bu nedenle Türkiye’deki TikTok, Instagram veya YouTube kullanıcılarına doğrudan uygulanmayacak. Ancak İngiltere’de hayata geçirilecek modelin başarılı olması durumunda benzer yaş doğrulama ve genç kullanıcı koruma sistemlerinin başka ülkelerde de tartışılması mümkün olabilir.
Sosyal medya şirketlerinin farklı ülkelerde benzer güvenlik özelliklerini gönüllü olarak devreye alıp almayacağı ise platformların yapacağı açıklamalarla netleşecek.
